Oʻzbekistonda aeroportlar qurilmoqda va kengaytirilmoqda: yangi terminallar, angarlar, yuk va yoqilgʻi majmualari. Bularning deyarli barchasi katta oraliqli poʻlat karkas boʻlib, deyarli har doim loyiha uning olovbardoshligini olovdan himoya qoplamasi yordamida meʼyorga yetkazishni talab qiladi. Quyida — loyiha aynan nimani belgilashi, aeroport oddiy ombordan nimasi bilan farq qilishi va buyurtmachi ishlar boshlanishidan oldin nimalarni tekshirib olishi kerakligi haqida.

R chegarasini binoning olovbardoshlik darajasi belgilaydi

Metall konstruksiyalarning talab etiladigan olovbardoshlik chegarasini pudratchi ham, boʻyoq ishlab chiqaruvchisi ham emas, balki loyihachi belgilaydi — binoning olovbardoshlik darajasiga qarab. Oʻzbekistonda olovbardoshlik darajasi bilan har bir turdagi konstruksiyalar uchun chegaralar oʻrtasidagi bogʻliqlikni ShNK 2.01.02-04 «Binolar va inshootlarning yongʻin xavfsizligi» 4-jadvali belgilaydi. Poʻlat karkas uchun undagi ikki grafa muhim — yuk koʻtaruvchi elementlar va chordoqsiz tom yopmasi elementlari (fermalar, toʻsinlar, progonlar):

I daraja — yuk koʻtaruvchi elementlar R 120, tom yopmasining fermalari, toʻsinlari va progonlari R 30;
II daraja — yuk koʻtaruvchi elementlar R 90, tom yopmasi elementlari R 15;
III daraja — yuk koʻtaruvchi elementlar R 45, tom yopmasi elementlari R 15;
IV daraja — har ikki guruh uchun R 15.

Shu sababli terminallar boʻyicha hisob-kitoblarda odatiy manzara quyidagicha: asosiy karkasning kolonnalari va bogʻlamalari — R 120 yoki R 90, tom fermalari va progonlari — R 30 yoki R 15. Meʼyor boʻyicha R 15 talab etiladigan joylarda ShNK poʻlatni himoyasiz qoldirishga ruxsat beradi, sinovlar yoki hisob-kitob boʻyicha elementning haqiqiy chegarasi R 8 dan kam boʻlgan hollar bundan mustasno. Qaysi konstruksiyalar yuk koʻtaruvchi hisoblanishini loyiha tashkiloti binoning hisobiy sxemasi asosida hal qiladi va olovdan himoya tadbirlarini loyihaga kiritadi.

Shuning uchun narx haqidagi suhbat ikki savoldan boshlanadi: qaysi chegaragacha himoya qilamiz va aynan qaysi elementlarni. Loyihadagi R chegaralari koʻrsatilgan elementlar qaydnomasi — ham hisob-kitobning, ham smetaning asosi.

Terminal: yoʻlovchilar koʻz oldidagi konstruksiyalar

Yongʻin xavfsizligi meʼyorlarida vokzallar va aeroportlar alohida funksional yongʻin xavfi sinfiga ajratilgan — F3.3: odamlar koʻp, zallar katta, evakuatsiya yoʻllari uzun. Yoʻlovchilar terminalida kolonnalar, fermalar va bogʻlamalar koʻpincha osma shift bilan yopilmaydi — ular arxitekturaning bir qismiga aylanadi. Shundan omborda boʻlmaydigan talablar kelib chiqadi.

Tashqi koʻrinish. Yupqa qatlamli koʻpiruvchi boʻyoq oqindilarsiz, tekis qatlam qilib surtiladi va interyer rangidagi yakuniy emal bilan yopiladi. Yakuniy emalning olovdan himoya tarkibi bilan mosligini ishlab chiqaruvchi tasdiqlashi kerak — tasodifiy «chiroyli» emal yongʻin paytida qoplamaning koʻpirishiga xalaqit berishi mumkin.

Tugunlar va yupqa elementlar. Quvursimon fermalar, fasonkalar, boltli birikmalar — ularda metallning keltirilgan qalinligi oʻziga xos, odatda kolonnanikidan kichik, shuning uchun bir xil chegarada ularga qalinroq qatlam kerak. ShNK boʻyicha konstruksiyani mahkamlash tugunining olovbardoshligi konstruksiyaning oʻzi uchun talab etiladigan olovbardoshlikdan past boʻlmasligi kerak, shuning uchun fasonkalar va birikmalar hisob-kitobga «tonnaj boʻyicha» emas, alohida satrlar sifatida kiritiladi. Har bir profil uchun qalinlik qanday hisoblanishi — olovdan himoya qoplamasi qalinligini hisoblash haqidagi maqolada.

Tiklash uchun kirish imkoniyati. ShNK olovdan himoya qoplamasiga oid texnik hujjatlarda uni almashtirish yoki tiklash davriyligini koʻrsatishni talab qiladi va bunday qoplamalarni davriy ravishda tiklab boʻlmaydigan joylarda qoʻllashga yoʻl qoʻymaydi. Baland tom ostidagi konstruksiyalarga ega terminal uchun bu loyiha masalasi: oʻn yildan keyin ularga qanday yetib boriladi — koʻtargich, havoza, xizmat koʻrsatish koʻprikchalari orqali.

Angarlar va texnik binolar

Angar — bu katta oraliq, butun torets devorini egallagan darvoza va koʻpincha isitishning yoʻqligi. Qishda sovuq metallda kondensat hosil boʻladi, darvoza ochiq boʻlganda kirish yonidagi konstruksiyalar deyarli ochiq havoda qoladi. Shuning uchun material xarid qilishdan oldin uchta masalani hal qilish kerak: tarkib isitilmaydigan xona uchun mosmi, himoya qoplama qatlami kerakmi va qanday haroratda ishlash mumkin. Suv asosidagi olovga chidamli boʻyoqlar kamida +5 °C haroratda surtiladi — qishda bu issiqlik izolyatsiyalangan kontur ichida ishlash yoki ish jadvalini koʻchirish demakdir.

Terminal va isitiladigan xonalar uchun oq rangli yupqa qatlamli TERM-007 mos keladi: u poʻlat konstruksiyalarning olovbardoshlik chegarasini 120 daqiqagacha oshiradi, Oʻzbekiston Respublikasida qonunchilikka muvofiq sertifikatlangan va qoʻllash uchun barcha ruxsat beruvchi hujjatlarga ega. Quruq xonalarda unga qoplama qatlami kerak emas, nam xonalarda u himoya emali bilan yopiladi. Konstruksiya ob-havo taʼsiriga ochiq boʻlgan joylarda atmosferaga chidamli tarkib kerak — masalan, kulrang TERM-009.

Aviayoqilgʻi ombori: yongʻinning boshqa ssenariysi

YoMM omborida va yoqilgʻi quyish majmuasi yonida bino emas, balki toʻkilgan yoqilgʻi yonadi va harorat xonadagi oddiy yongʻindagiga qaraganda ancha tez koʻtariladi. Binolar uchun olovdan himoya vositalari standart harorat rejimi boʻyicha sinovdan oʻtkaziladi; uglevodorodlar toʻkilishi mumkin boʻlgan hududdagi konstruksiyalar uchun loyiha uglevodorod rejimi boʻyicha sinovdan oʻtgan materialni talab qilishi mumkin. Bu savolni loyihachiga qabul qilish paytida emas, xariddan oldin bergan maʼqul.

Alohida mavzu — aviayoqilgʻi rezervuarlarining ichki qoplamalari. Ular yoqilgʻi bilan aloqada boʻladi va amalda muayyan markaga ruxsatni sinov natijalari boʻyicha GosNII GA xulosasi beradi — qoplama yoqilgʻi xossalarini oʻzgartirmasligi haqida. TDSda koʻrsatilgan bogʻlovchi turi bunday xulosaning oʻrnini bosmaydi.

Kabellar va oʻtish joylari

Terminal kabellarga toʻla: bagaj tizimlari, koʻrik, aloqa, yoritish, tablolar. ShNK boʻyicha kabellar va quvurlar meʼyorlangan olovbardoshlikka ega devorlar va orayopmalardan oʻtadigan joylar ularning yongʻin-texnik koʻrsatkichlarini pasaytirmasligi kerak. Oʻtish joylari uchun chegara R emas, EI bilan belgilanadi va uni muayyan germetiklash tizimi tasdiqlaydi. Bular alohida ishlar: kabel liniyalarini olovdan himoya qilish va oʻtish joylarini olovdan himoyalovchi germetiklash.

Ishlar boshlanishidan oldin nimalarni tayyorlash kerak

Loyihadagi talab etiladigan R chegaralari koʻrsatilgan elementlar qaydnomasi — kolonnalar, bogʻlamalar, toʻsinlar, fermalar, progonlar va tugunlar boʻyicha.
Har bir elementning sortamenti: kesim oʻlchamlari boʻyicha metallning keltirilgan qalinligi, u boʻyicha esa qoplama qalinligi hisoblanadi.
Foydalanish sharoitlari: xona isitiladimi yoki yoʻqmi, namlik, ochiq uchastkalar — tarkib va qoplama qatlami shularga bogʻliq.
Grunt: metallga qanday korroziyaga qarshi grunt allaqachon surtilgan va u olovdan himoya tarkibi bilan mosmi.
Koʻrinadigan konstruksiyalar uchun yakuniy rang va emal mosligining tasdigʻi.
Qabul qilish tartibi: qalinlikni qatlamlar boʻyicha oʻlchash, sirtni tayyorlash boʻyicha yashirin ishlar dalolatnomasi, ishlar jurnali.

Bunday qaydnoma bilan maydon va material miqdori tonna uchun oʻrtacha raqam boʻyicha emas, har bir pozitsiya boʻyicha hisoblanadi. Agar olovdan himoya loyihasi hali tayyorlanmagan boʻlsa — uni alohida buyurtma qilish mumkin.

Aeroport quryapsizmi yoki rekonstruksiya qilyapsizmi? Elementlar qaydnomasi yoki KM chizmalarini yuboring — sizga kerakli chegara uchun maydon va material miqdorini hisoblab beramiz. TERM materiallarini Toshkentdagi ombordan butun Oʻzbekiston boʻylab, jumladan Urganch va Xorazm viloyatiga joʻnatamiz. Telegram yoki WhatsApp orqali yozing — bir daqiqa ichida javob beramiz. Telefon +998 90 918 81 88, elektron pochta info@staterm.uz.

Aeroport metall konstruksiyalarini olovdan himoyalash: terminal, angar va loyiha qaysi R chegarasini talab qiladi