Rezervuarni tashqi tomondan qayta bo’yash mumkin. Ichki tomondan esa — deyarli yo’q. Ichki yuzaga yetib borish uchun sig’imni bo’shatish, tozalash, gazdan xoli qilish va shamollatishni ta’minlash, shu muddatga butun tugunni to’xtatish kerak. Shuning uchun ichki qoplama «imkon qadar uzoqroq» tursin deb emas, balki butun ta’mirlararo davrni birato’la qoplaydigan qilib loyihalanadi. Quyida metallni ichkaridan nima yemirishini, buning davosi nimaligini va bunday ishni qanday qabul qilishni ko’rib chiqamiz.

Ichkarida boshqa vazifa, «o’sha bo’yoq» emas

Tashqi qoplama atmosferada ishlaydi: namlik goh paydo bo’ladi, goh quriydi, quyoshda esa ustiga ultrabinafsha nur qo’shiladi. Ichki qoplama muhit bilan doimiy aloqada, ya’ni cho’kish sharoitida yashaydi. ISO 12944 da bu alohida toifalar: Im1 (chuchuk suv), Im2 (dengiz va sho’rtob suv), Im3 (tuproq). Atmosfera toifasi C4 da a’lo ishlaydigan materiallar cho’kishda bir mavsumga ham dosh bermasligi mumkin.

Uchta farq bor va har biri talablarni o’zgartiradi:

Tanaffus yo’q. Muhit uzluksiz ta’sir qiladi, qoplama qurib «dam olishga» ulgurmaydi.
Joyida ta’mirlash yo’q. Tashqi devordagi nuqson bir soatda bo’yab qo’yiladi. Ichkaridagi nuqson keyingi to’liq to’xtatishni kutadi.
Xatoning narxi xatoning o’zidan qimmat. Korroziya mahsulotlari saqlanayotgan mahsulotga tushadi. Yoqilg’i uchun bu mexanik aralashmalar, ya’ni faqat metall yo’qotilishi emas, balki butun partiyaning brak bo’lishi.

Bitta rezervuarning uch zonasi — uch xil yuklama

Eng ko’p uchraydigan xato: rezervuar yagona yuza deb qaraladi va hamma joyi bir xil bo’yaladi. Aslida ichkarida uchta zona aniq ajralib turadi va ular turlicha yemiriladi.

Tub va pastki belbog’lar

Bu yerda mahsulot ostidagi suv to’planadi — u neft mahsulotidan og’irroq va pastga cho’kadi, o’zi bilan tuzlar va mexanik aralashmalarni olib tushadi. Bu rezervuarning eng agressiv zonasi. Tubning korroziyasi bir tekis emas, yaralar shaklida boradi va aynan u ko’pincha teshilishga olib keladi.

Mahsulot hajmidagi devor

Doimiy cho’kish, lekin muhit bir jinsliroq va odatda mahsulot ostidagi suvga qaraganda kamroq agressiv. Asosiy talab — mahsulotning o’ziga kimyoviy chidamlilik va qoplama tarkibiy qismlarining mahsulotga o’tmasligi.

Bug’-havo zonasi va tom

Bu zonani kam baholashadi. Sutkalik harorat farqlarida — bizda esa ular katta — tom va yuqori belbog’larda kondensat hosil bo’ladi. U devor bo’ylab oqib, mahsulot bug’lari va ularning oksidlanish mahsulotlari bilan to’yinadi. Natijada rasman «suyuqlik bilan aloqada bo’lmagan» metall yuzasida kislotali nam parda paydo bo’ladi. Oltingugurtli mahsulotlar saqlanadigan rezervuarlarda yuqori belbog’ ko’pincha pastkisidan tezroq yemiriladi.

Amaliy xulosa: ichki himoya bo’yicha texnik topshiriq zonalar bo’yicha yoziladi. Butun hajmni bitta tizim bilan qoplash mumkin, lekin bu ongli qaror bo’lishi kerak, zonalar haqida o’ylanmaganining oqibati emas.

Material muhitga qarab qanday tanlanadi

Universal ichki qoplama yo’q — tanlov aynan nima saqlanishidan kelib chiqadi:

Neft, neft mahsulotlari, dizel yoqilg’isi, benzin — ikki komponentli epoksid qoplamalar. Yoqilg’i rezervuarlari uchun asosiy ishchi sinf.
Kislotalar, ishqorlar, erituvchilar — epoksid-novolak va vinilefir tarkiblar, konsentratsiya va harorat yuqori bo’lganda esa — listli materiallar yoki kimyoviy chidamli plitka bilan futerovka.
Ichimlik suvi — faqat ichimlik suvi bilan aloqaga sanitariya xulosasi bo’lgan qoplamalar. Bu yerda hujjatsiz texnik yaroqlilik hech narsani anglatmaydi.
Oziq-ovqat muhitlari — xuddi shunday: oziq-ovqat mahsulotlari bilan aloqaga ruxsat talab qilinadi.

★ Muhitga yaroqlilikni bog’lovchi modda turiga qarab emas, aniq material hujjatiga qarab tekshirish kerak. «Epoksid» — bu chidamlilik ko’rsatkichi emas, sinf ichida farq juda katta.

Yuzani tayyorlash: ichkarida talablar qattiqroq

Atmosfera sharoitlari uchun odatda ISO 8501-1 bo’yicha Sa 2½ tozalash darajasi yetarli. Cho’kish uchun esa me’yor kamida Sa 2½, ko’pincha Sa 3 — ya’ni ko’zga toza ko’rinadigan metallgacha tozalash.

Bundan tashqari rezervuar ichida tashqarida kechiriladigan uchta narsa hal qiluvchi ahamiyatga ega:

Yuza profili. Abraziv-purkash tozalashdan keyingi g’adir-budirlik qoplama ishlab chiqaruvchisi bergan diapazonga tushishi kerak. Juda silliq bo’lsa — yopishish yomon; juda qo’pol bo’lsa — profil cho’qqilari kerakli qalinlik bilan yopilmaydi va nosozlik nuqtalariga aylanadi.
Payvand choklari va qirralar. Metall sachrashlari, kesiklar va o’tkir qirralar bo’yashdan oldin mexanik ishlov beriladi. O’tkir qirrada qoplama har doim yupqaroq bo’ladi va birinchi yemirilish o’sha yerdan boshlanadi.
Yuzadagi tuzlar. Ko’zga ko’rinmaydigan xloridlar tozalashdan keyin metallda qoladi va qoplama ostida osmotik shishishni keltirib chiqaradi. Ular alohida tuz testi bilan tekshiriladi — tashqarida bunga ko’pincha e’tibor berilmaydi, rezervuar ichida esa bu majburiy band.

Yuzani tayyorlashga turkumning alohida maqolasini bag’ishlaymiz — mavzu bunga arziydi, chunki xizmat muddatining katta qismi aynan shu yerda yo’qoladi.

Qalinlik va yaxlitlik: hamma narsani hal qiladigan ikki raqam

Ichki qoplama ikkita o’lchanadigan ko’rsatkich bo’yicha qabul qilinadi.

Quruq parda qalinligi — qalinlik o’lchagich bilan nuqtalar to’ri bo’yicha o’lchanadi, «bir-ikki joyda» emas. Qalinlikning 20 foizga kam bo’lishi xizmat muddatining 20 foizini yo’qotish degani emas: bog’liqlik chiziqli emas va cho’kishda kamomad bir necha barobar qimmatga tushishi mumkin.

Yaxlitlik — uchqunli nazorat bilan tekshiriladi: qoplama ustidan kuchlanish berilgan elektrod o’tkaziladi va g’ovak yoki bo’yalmagan joyda uchqun o’tadi. Rezervuarlarning ichki qoplamalari uchun bu majburiy muolaja. Cho’kishda sezilmay qolgan bitta g’ovak — bu parda ostidagi korroziya boshlanadigan nuqta, va bir yildan keyin ko’chgan maydon g’ovak o’lchamiga mutlaqo mos kelmaydi.

Agar rezervuarni ichki bo’yash shartnomasida uchqunli yaxlitlik nazorati yozilmagan bo’lsa, ishni qabul qilishga asos yo’q.

Material pasportida nimani o’qish kerak

Ichki himoya uchun qoplama tanlayotganda reklama varaqasiga emas, texnik pasportga qaraladi. Oltita satr ahamiyatli — mana ularning har biri amalda nimani anglatadi.

Vazifasi va muhitlar ro’yxati. Birinchi navbatda tekshirish kerak: pasportda aynan sizning mahsulotingiz ko’rsatilganmi? «Neft mahsulotlari uchun» va «aviatsiya yoqilg’isi uchun» — bir xil narsa emas, ikkinchisiga talablar qattiqroq.
Hajm bo’yicha quruq qoldiq. Surtilgan ho’l pardaning qancha qismi erituvchi uchib ketgandan keyin qolishini ko’rsatadi. U qanchalik yuqori bo’lsa, qatlam shunchalik kam cho’kadi.
Bir qatlamdagi quruq parda qalinligi. Yopiq hajm uchun kalit ko’rsatkich — pastga qarang.
Nazariy sarf. Har doim nazariy: haqiqiy sarf yo’qotishlar miqdoriga ko’proq bo’ladi, ular esa surish usuli va sig’im geometriyasiga bog’liq. Smetaga pasport raqamini zaxirasiz kiritish — xato.
Aralashmaning yashash muddati. Komponentlar aralashtirilgandan keyin brigadada qancha vaqt qolishi. Rezervuar ichida, harakatlanish va material uzatish uzoqroq davom etadigan joyda, bu zaxira ochiq maydonchadagidan tezroq tugaydi.
Qatlamlararo kutish va surish sharoitlari. Harorat diapazoni, ruxsat etilgan namlik, qatlamlar orasidagi oraliqlar.

Nega quruq qoldiq ko’ringanidan muhimroq. Quruq qoldig’i yuqori material loyihadagi qalinlikni bir o’tishda to’playdi. Quruq qoldig’i past qoplamada esa o’sha qalinlikni bir necha qatlamda to’plashga to’g’ri keladi — yopiq hajmda har bir qo’shimcha qatlam yana bitta qatlamlararo kutish va yana bitta shamollatish davri degani. Rezervuarda bu «biroz uzoqroq» emas, balki to’xtatish grafigidagi ortiqcha sutka.

★ Va eng muhimi: materialga sizning vazifangiz uchun hujjatlar bo’lishi shart. Ichimlik suvi uchun — sanitariya xulosasi, oziq-ovqat muhitlari uchun — oziq-ovqat bilan aloqaga ruxsat, aviatsiya yoqilg’isi uchun — ishlab chiqaruvchidan yaroqlilik tasdig’i. Bunday hujjatsiz texnik xususiyatlar vazifani yopmaydi, material raqamlar bo’yicha qanchalik mos ko’rinmasin.

Sig’im ichidagi ish — bu yopiq makondagi ish

Texnik tomoni — vazifaning yarmi. Ikkinchi yarmi — tashkiliy tomoni:

ishlar boshlanishidan oldin gazdan xoli qilish va bug’larning portlash xavfli konsentratsiyasi yo’qligini tasdiqlash;
faqat bo’yash paytida emas, balki surish va quritishning butun davomida majburiy so’rish-puflash shamollatishi;
portlashdan himoyalangan yoritish va uskunalar;
butun smena davomida lyuk tashqarisida sug’urtalovchi kuzatuvchi.

Yopiq hajmda qatlamlararo kutish cho’ziladi: erituvchi chiqib ketishi kerak, aks holda keyingi qatlam uni parda ichida qamab qo’yadi va qoplama e’lon qilingan xususiyatlarini to’plamaydi. Ichki bo’yash bo’yicha ishlar grafigi teng maydonda tashqi bo’yashnikidan har doim uzunroq — bu normal holat va smetada shu hisobga olinishi kerak.

Ishni qanday qabul qilish kerak

Tozalash darajasi — bo’yash boshlanishidan oldin, qayd etib. Birinchi qatlam surilgandan keyin tekshiradigan narsa qolmaydi.
Yuza profili va tuz testi — o’sha bosqichda.
Surish sharoitlari: metall, havo harorati, shudring nuqtasi. Metall shudring nuqtasidan kamida 3 °C issiq bo’lishi kerak — aks holda unda ko’zga ko’rinmaydigan kondensat bo’ladi.
Quruq parda qalinligi nuqtalar to’ri bo’yicha, tanlab emas.
Uchqunli yaxlitlik nazorati — butun yuza bo’ylab.
To’ldirishdan oldin to’liq qotish. To’liq qotmagan qoplamaga mahsulot quyish — uni butunlay yo’qotishning ishonchli usuli.

Qisqacha

Rezervuarning ichki himoyasi tashqi himoyadan material bilan emas, xatoga haqqi yo’qligi bilan farq qiladi: yuzaga yetib borish imkoni bir necha yilda bir marta paydo bo’ladi. Shuning uchun bu yerda uchta qoida ishlaydi. Topshiriq «butun rezervuarga» emas, zonalar bo’yicha yoziladi. Material bog’lovchi modda turiga qarab emas, aniq muhit uchun hujjatga qarab tanlanadi. Ish ikkita raqam — qalinlik va yaxlitlik — bo’yicha qabul qilinadi va ikkalasi ham ko’z bilan emas, asboblar bilan o’lchanadi.

Turkumning keyingi maqolasida yuzani tayyorlash va abraziv-purkash tozalashni ko’rib chiqamiz: bunda ko’pincha nimadan tejashadi va bu nima bilan tugaydi.

Rezervuarlarning ichki yuzasini korroziyadan himoyalash: agressiv muhit uchun qoplama qanday tanlanadi